Reisverhaal «Cambodja»
Cambodja
|
Cambodja
|
0 Reacties
16 November 2012
-
Laatste Aanpassing 18 Februari 2013
Dag 16. November 16 Pakse - Siem Reap.
Einde Laos ... nieuw avontuur, CAMBODJA.
We worden naar de luchthaven van Pakse gebracht voor de vlucht naar Siem Reap, Cambodja.
Hoogstwaarschijnlijk zullen we op de luchthaven van Siem Reap opgehaald worden door een nieuwe gids die ons door Cambodja zal leiden.
Van de luchthaven gaan we inchecken in ons hotel.
Van rusten komt niet veel in hui. We zullen onmiddellijk in de sfeer worden gebracht door bezoeken aan de "Rolous Group", wat dan als inhoud heeft: Bakong Tempel, Loulei Tempel en de Preah Ko Tempel.
Onder "Rolous Group" van de tempels zijn er enkele van de eerste permanente structuren gebouwd door Khmer. Ze markeren het begin van de klassieke periode van de Khmer-beschaving, daterend uit de 9e eeuw. Sommigen werden volledig gebouwd met bakstenen, anderen gedeeltelijk met lateriet en zandsteen (de eerste grote Angkoriaanse tempel met zandsteen was mogelijk Ta Keo).
's Avonds zijn we uitgenodigd in een lokaal restaurant waar we een optreden bijwonen van traditionele muziek en dans.
We overnachten in Siem Reap het Golf Hotel 4*.
Hello ... Toch enkele woordjes;
De vlucht naar Siem Reap is goed verlopen. De gids hier is wat aan de koele kant maar geeft redelijk goed uitleg.
De tempels die we vandaag bezochten waren een voorbereiding op morgen, redelijk klein maar wel mooi.
Ons hotel hebben ze ook veranderd onder het mom van de internationale bijeenkomst van de minister van defentie hier in Siem Reap. Het hotel valt wel mee, juist jammer dat het zó ver uit het centrum ligt.
Als welkom diner dachten ze ons in een heeeeeeeeeeel groot restaurant te zetten met honderden Chinezen. Dat heeft natuurlijk geen verf gepakt en ze moesten maar iets anders zoeken voor ons. We zijn dan in een mooi hotel terecht gekomen waar we lekker eten kregen in buffetvorm. Als surplus kregen we de traditionele dansen en muziek. Gezellige avond geweest.
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/16-november-cambodja/
Dag 17. November 17 Siem Reap - Angkor Wat
Vandaag besteden we een volle dag aan het bezoeken van de oude koninklijke stad Angkor Thom.
De tempels: Bayon, Bapoun, Phimean Akas, Chau Say Tevoda, Terrace of Elephants en Leper King.
Ankor Thom:
Is nu een ruïnestad die werd gesticht in de 12e eeuw. Get werd een nieuwe hoofdstad van het Khmer-rijk. De stad is ommuurd en buiten de muur ligt een greppel. In deze stad zijn een aantal bouwwerken te vinden waaronder Bayon Tempel, Bapoun, Terrace of Elephants, Leper King, ...
De Bayon Tempel:
Deze tempel is een mengsel van boeddhisme en hindoeïsme. Men vindt er afbeeldingen van beide godsdiensten in terug. In tegenstelling tot de meeste heiligdommen is de Bayon rond en complexer door de lange duur van de bouw. Het wordt niet omringd door een muur maar door open zuilengangen. Mimenteel zijn er +/- 37 van de 49 (of 54?) torens weer opgebouwd. Op de torens werden 200 gezichten van de Lokeshvara (een wezen dat alle gebeden van mensen in problemen aanhoort en zijn eigen boeddhaschap uitstelt tot hij elke mens op aarde verlichting heeft laten bereiken.) gehouwen.
We lunchen in een lokaal restaurant.
's Namiddags een bezoek aan de tempel Pre Rup. maar dan misschien wel het hoogtepunt van de dag:
"Het 7de werelderfgoed wonder, Angkor Wat"!
De tempel Angkor Wat:
Deze is een hindoeïstische tempel en wordt beschouwd als het grootste religieuze bouwwerk ter wereld. De tempel is één van de belangrijkste overblijfselen uit de periode van het Khmer-rijk. De tempel is gebouwd tussen 1113 en 1145 tijdens de regeerperiode van Suryavarman II. De maximale hoogte van het monument is 65m en het beslaat een oppervlakte van 1 km². De onderste etage is 3.2m hoog en meet 187 bij 215m. Er werd al heel wat gefilosofeerd over de functie van de tempel. Zo zou het een astronomisch observatorium, een weergave van de vier tijdperken in het Hindoeïsme, een weergave van de hemelse stallen van de God Idra of een afbeelding van het universum zijn geweest. Het meest waarschijnlijke is dat het net als andere etagepiramiden in Angkor gaat om een tempelmausoleum dat zou zijn opgedragen aan de beschermer Vishnoe (In het hindoïsme: Brahma: de enige God (Schepper), Shiva: de vernietiger). De tempel is verschillende keren gerestaureerd en staat op de werelderfgoedlijst. Angkor Wat staat prominent op de vlag van Cambodja.
Vandaag al deze mooie tempels bezocht, indrukwekkend.
Gids is al een beetje minder koel nadat we hem gisteren ff op z'n plaats hadden gezet. Al wat beter nu :)
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/17-november-cambodja/
Dag 18. November 18 Siem Reap - Banteay Srei Temple.
Ook vandaag wordt het een dagje van de ene naar de andere tempel. Vanuit het hotel moeten we 32 km rijden naar Bantey Srei waar we de mooie "Women's Citadel" een bezoekje brengen. Deze Citadel was de laatste grote khmer tempel die herontdekt is geweest. Op de terugweg stoppen we aan de Basnteay Samre Temple.
Lunchen doen we in een lokaal restaurant.
De namiddag vullen we met bezoeken aan de tempels: Pre Rup, East Mebon en verder naar Neak Pean en Preah Khan Tempels.
Pre Rup: Letterlijke vertaling zou zijn "Draai het lichaam". Pre Rup is een tempel met vijf lotusknopvormige torens en zou gewijd zijn aan de hindoegod Shiva en zou wel eens een crematorium zijn geweest. Tijdens de dienst werd het lichaam in verschillende richtingen gedraaid.
East Mebon: Is een tempel uit de 10de eeuw, gebouwd tijdens het bewind van koning Rajendravarman. Het staat nu op een soort van eiland in het midden wat nu het droge Oost Baray reservoir is. Er staan steigers wat er op wijst dat het eiland vroeger moest aangedaan worden per boot. De tempel is gebouwd in de Pre Rup stijl wat de opvolger was van de Bakhengstijl maar het verschil zit in de hoogte en van de torens, ze zijn ook steiler.
Neak Pean: (Opgerolde slangen) Is een enorm vierkant gebouw van lateriet en is 350m lang. In het midden van elke zijde bevindt er zich een trap die vroeger versierd was met zandstenen olifanten. Eentje is er nog zichtbaar en bevindt zich aan de noordwestelijke hoek. Neak Pean zou een copy zijn van het Anavataptameer aan de kailashberg in de Tibetaanse Himalaya. De bedevaarders besprenkelden zich met het heilige water.
Preah Khan: "Heilige zwaard" genoemd, symbool van Cambodja. Dit is al geen tempel meer maar een echte stad van meer dan 50ha. Ze is omringd door grachten. Hier zou vroeger om en bij de 100.000 mensen hebben gewoond waarvan er 47.000 instonden voor het onderhoud van de tempel, 4500 koks en minstens 1000 danseressen. Er werden 430 goden vereerd.
Zoals je hierboven hebt kunnen lezen ... veel tempels gezien! Erg mooi en interessant. Wel grappig is dat er aan elke tempel van die jonge gastjes staan die van alles willen verkopen. Hello Sir, where you from? What's your name? Do you wanne buy, special price for you, one dollar! 
Als we van elk gastje een boek hadden moeten kopen hadden we zeker een vlucht moeten charteren. Maar het bleef altijd plezant, ze drongen wel aan maar bleven altijd beleefd met de glimlach op het gezicht, ook als we niets kochten.
Nog niet verteld dat we een Toyota Camry hebben gekregen om de verplaatsingen mee te maken. De gids en de chauffeur willen het dan zoveel mogelijk naar onze zin maken en zetten de airco vollen bak tot ze zelf blauw zien van de kou.
Vandaag hebben we ze dan maar gezegd dat ze minder mocht, we begonnen er zelf last van te krijgen. Morgen krijgen we weer een andere wagen en chauffeur omdat we de provinciegrens over gaan.
Wat ook opvallend is, hoe kruiperig de obers en ander personeel zijn. We voelen er ons niet comfortabel bij.
"Your coffee sir, please enjoy!" en zo nog van die dingen.
Verder stikt het hier van de Chinese toeristen. Lawaai dat die gasten maken. Niet veel Europeanen of andere bleekscheetjes. Als je er al tegenkomt dan wordt er meestal ne keer geknikt.
Verder geloven we de Gekko's niet meer. We lieten ons wijsmaken dat ze het weer konden voorspellen. Als ze een even aantal keer 'Gekko' roepen zou het goed weer worden morgen. Gisteren heeft er ene zes keer geblaft en we hebben vandaag vrij regelmatig een stevige regenbui te verwerken gekregen. De leugenaar! 
Wat we ook moeten toegeven, omdat we eigenlijk een beetje heimwee hebben naar Laos, is dat het eten hier wel een stuk beter is. Over het algemeen het veel properder is als in Laos. Voor zo ver we er nu mogen op voortgaan, we zitten in de tweede grootste stad van Cambodja,
Voila da was het een beetje. het is hier nu 20u30 en dan vlieg ik in mijn bedde van Mich/mama. Morgen er vroeg uit voor de trip naar Battambang. Als we morgen www hebben misschien wat meer nieuws.
Pff met zo'n qwerty klavier is typen toch een hele opdracht zulle. 
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/18-november-cambodja/
Dag 19. November 19 Siem Reap - Battambang.
We verlaten het Golf hotel waar we drie nachten zijn verbleven. We rijden nar een Silk Farm. Het zal daar een echte workshop worden. We zullen de volledige procedure kunnen zien. Van het kweken van het voedsel voor de zijdeworm (mulberry bushes), het fokken van de wormen, het verven van de zijde, het maken van patronen, enz enz. Het zal een erg leerrijke dag worden en naar we vernemen echt wel de moeite waard om naartoe te rijden.
Na het zijde-proces verplaatsen we ons verder naar de Battambang provincie via de Banteay Mean Chey provincie. Battambang is de belangrijkste ader wat de aansluiting tussen het Noordwesten en de volledige regio met Phnom Penh en Thailand betreft.
De stad Battambang is deze dagen een rustige en aangename plaats om te verblijven. Grote stukken van de stad situeren zich kort bij de Sangker River. Een klein stroompje dat zich een weg kronkelt door de provincie. Het is een schilderachtige omgeving waar de Franse architectuur een aantrekkelijke bonus is.
Eens aangekomen in Battambang checken we in ons hotel in.
Tijdens de namiddag verkennen we de stad en brengen we een bezoek aan een oud huis dat is gebouwd in 1907. Battambang en omgeving staan vol met pagodas. Sommige zijn erg oud en gerespecteerd onder de bevolking met een unieke architectuur. Ek Phnom is een Angkoriaanse ruïne met met ook een Hindoe Tempel van onder Suryavarman I. De tempel bevat enkele torentjes op een platform waarin enkele erg goed bewaarde graveringen te zien zijn. Ek Phnom is één van de meest complete collecties van Boeddhistische muur- en plafondschilderingen in heel Cambodja.
We overnachten in Battambang in het Khemara Battambang I, 2* hotel.
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/19-november-cambodja/
Dag 20. November 20 Battambang - Kampong Chnnang.
We rijden naar Phnom Bannon Hill en trotseren er de 337 trappen om bij de Prasat Bannon Tempel te geraken. Deze dateert uit de 12de eeuw.
Prasat Bannon Tempel: Hier hangt een hele legende aan vast. De naam Bannon Car Non is geëvolueerd en komt van Lear Bomnon, wat "bedankt voor wat ik kreeg door het gebed" betekent.
Op een dag beviel er één van de vele vrouwen van de koning raar genoeg van een ei. Ze gooiden het in zee waar het afdreef tot in Thailand. Een kind werd geboren uit het ei en het koppel dat het jongetje vonden noemden hem Nén Roong. Nén Roong werd een monnik en studeerde enorm veel zodat hij erg slim werd. Zo slim dat hij door het zeggen van slechts één woord een levende persoon kon transformeren in steen. De Cambodjaanse koning vernam dit alles en gaf zijn generaal het bevel om de jongen te gaan halen. Voor de generaal vertrok stopte hij aan de tempel van Bannon om te bidden voor geluk. hij ging een grot binnen en groef een weg tot in Thailand waar hij juist voor Nén Roong terug aan de oppervlakte kwam. De jongen verschoot zich een ongeluk en riep tegen de generaal dat hij moest blijven staan. Deze transformeerde onmiddellijk in een standbeeld. De soldaten vertrokken terug naar Cambodja zonder het standbeeld dat veel te zwaar was natuurlijk. Een weg richting het zuiden leidt naar twee grotten.
De eerste heet Kouhea Preah Toeuk of de grot van het heilige water. Het water dat van de stalactieten loopt zou vele ziekten kunnen genezen.
De tweede grot heet Loeuhaing Beut Meas of de grot van het verborgen goud. Deze zou ontstaan zijn door een man die het goud van zijn rijke vrouw gebruikte om indruk te maken op een jong meisje. Wanneer de vrouw hiervan lucht rook verstopte ze haar goud in deze grot.
We lunchen voor we aan de transfer naar Kampong Chnnang, de provincie van de pottenbakkers, rijden.
Kampong Chnnang ligt ten noorden van Phnom Penh en is uniek door het drijvende dorp waar Cambodjanen, Vietnamezen en Chinezen samenleven. Ze beschikken niet over drinkwater, riolering en elektriciteit. De boot is het enige vervoersmiddel dat ze gebruiken. Alles drijft hier, de apotheek - school - benzinestation en de pagode ligt in het midden van het meer.
We zullen de gelegenheid krijgen om te vissen tijdens een boottrip op het meer.
We dineren in het hotel.
We overnachten in Somreng Sen hotel 2*.
In Kampong Chnnang beetje miserie gehad voor het hotel dat weer maar eens wijzigde. We werden daar in een hotel afgezet, ja jongens. Stond daar zo'n waterverdeler, je weet wel met die grote bussen water erop. Deze zat vol met algen, in onze kamer zat het vol met schimmel. Wij natuurlijk op onze achterste poten en naar een ander hotel. het was niet veel beter maar alle het was toch properder en maar voor 1 nacht.
Zoals hierboven vermeldt, bezoek gebracht aan dat drijvend dorp, hehe ge moet het maar doen om zo te leven.
OMG zonder bril zie ik er echt scheel op!
Ik zal later wel wat aanvullen.
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/20-november-cambodja/
Dag 21. November 21 Kampong Chhnang - Sihanoukville.
Na het ontbijt rijden we naar Sihanoukville. Hier zullen we een korte pauze inlassen. na 20 dagen rondtrekken zullen we zeker kunnen genieten van de rust.
Chauffeur en gids laten ons aan ons lot over!
We overnachten in Seaside Resort 3*.
Aangekomen in Sihanoukville, koffertjes wat op orde gezet en gaan genieten. Wat?? genieten, ik zat nog maar op het strand of ik had aan elke voet en hand een wuvetje om mijn nagels en voeten te verzorgen. Ze hebben me natuurlijk in het zak gezet maar ik heb er toch maar van genoten, dat is en was van voordien al de bedoeling! Ook Mich werd in de watten gelegd, zij kreeg een epilatie van haar benen op een manier als in 18de eeuw. Met twee draadjes die als een soort schaar fungeerde maar het werkte.
Voor de rest genoten van het warme weer en goed en spotgoedkoop gegeten.
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/21-22-november-cambodja/
Dag 22. November 22 Sihanoukville.
Rust rust rust rust rust ... Ff genieten van onze trouwdag, 26 jaar!
Sihanoukville ligt natuurlijk in het zuiden van Cambodja op +/- 235km van Phnom Penh. Het is de enige badstad van het land waar toeristen enkele dagen rust nemen om daarna terug op pad te gaan.
De Cambodjanen zelf gebruiken nog steeds de oude benaming, kampong Som. De prachtige witte stranden, blauw water en een stadje waar je alles voor handen hebt, zijn de troeven van deze streek.
Vandaag nog niet anders gedaan dan aan het zwembad gelegen. Juist ons kont opgehoffen om bij een koreaan te gaan eten. Was niet slecht maar gisteren toch beter, dus vanavond uitgebreid gaan dineren voor onze trouwdag op de plaats van gisteren. :)
Dag 23. November 23 Sihanoukville - Phnom Penh.
Na het ontbijt vertrekken we met onze chauffeur naar Phnom Penh. Eens daar aangekomen zullen we inchecken in het hotel.
na de lunch staat er een city tour op het programma. Tijdens deze tour zullen we Wat Phnom, het Koninklijke Paleis, de Silver Pagoda en het Ounalom Klooster bezoeken.
Phnom Penh: Is de hoofdstad van Cambodja. De stad ligt in het zuidoosten van het land bij de samenvloeiing van de rivieren De Mekong en De Tonlé Sap rivier. De rivier Bassac splitst zich hier van de Mekong af.
Letterlijk betekent Phnom Penh, de heuvel van Penh. Een vrouw genaamd Penh zou vier aangespoelde Boeddhabeelden hebben gevonden aan de oevers van De Mekong. Penh plaatste ze op een heuvel in een gebedsplaats. Deze bestaat nog steeds, Phnom Daun Penhof beter bekend als Wat Phnom of Heuveltempel.
Het duurde tot in 1866, onder de heerschappij van koning Norodom I, dat de regering zich permanent vestigde in Phnom Penh. Rond deze periode werden ook het Koninklijke Paleis en wat later de Zilveren Pagode gebouwd. Hiermee begon dan de groei van Phnom Penh tot een grote stad. De Fransen legden veel kanalen aan voor de afwatering van moerassen rond de stad en bouwden wegen en een haven.
Tegen de jaren '20 van de 20ste eeuw stond Phnom Penh bekend als de Parel van Azië. Tijdens de Vietnamoorlog werden er ook veel gevechten geleverd in Cambodja. Omdat de Amerikanen het platteland bombardeerden trokken er veel vluchtelingen naar de stad. in 1975 was de bevolking al opgelopen tot meer dan 2.000.000. Op 17 april, het Cambodjaanse Nieuwjaar, viel de stad en werd zij bezet door strijders van de Rode Khmer? De stad werd hierna met harde hand geheel ontruimd. De bewoners werden naar boerderijen op het platteland gezonden om 'nieuwe' mensen te worden. De Tuol Svay Prey hogeschool werd veranderd in de gevangenis Tuol Sleng (S21). Deze gevangenis is nu het Tuol Sleng Museum en is net als Choeung Ek, 15 kilometer buiten de stad, een herinnering aan diegenen die vermoord zijn door de Rode Khmer.
De Rode Khmer werden door de Vietnamezen uit Phnom Penh verdreven in het begin van 1979. De mensen begonnen hierna terug te keren naar hun huizen. Door een periode van instabiliteit van het land verliep de wederopbouw eerst maar traag. Tegen 1998 had Phnom Penh terug 862.000 inwoners.
What Phnom: (Wat=tempel; Phnom=heuvel in het Khmer) ligt op een door mensen gemaakte heuvel van 27 meter hoog in de stad Phnom Penh. Wat Phnom werd gebouwd om vier Boeddhabeelden te huisvesten, gevonden door Penh. Het is voor véél Khmers een zeer heilige plaats.
Op de straat rondom de tempel zijn er veel waarzeggers, gebedsgenezers, bedelaars en heilige mannen. Achter de tempel zijn stoepa's waarin de resten van een aantal koningen liggen.
Koninklijk Paleis: Werd gebouwd in de 19de eeuw in klassieke Khmerstijl. De huidige koning Sihamoni zou hier nog officieel wonen. In het Khmers wordt het paleis Preah Barom Reachea Vaeng Chaktomuk genoemd. het zou gebouwd zijn met Franse hulp op de plaats van een tempel op de westoever van de rivier Tonlé Sap/
Silver Pagoda: De oorspronkelijke pagoda werd opgetrokken in hout. De koning Norodom werd erg geïnspireerd door het Wat Pra Keaw in Bangkok. Ook het Koninklijke Paleis heeft veel weg van het Big Palace In Bangkok met vergulde puntdaken en slangen (naga's). Het gebouw werd in 1962 opnieuw opgetrokken uit beton en marmer. De vloer van de pagode is bedekt met 5000 zilveren tegels die elk 1kg per stuk wegen.
Onder de Rode Khmer werden meer dan 60% van de relikwieën vernietigd maar voor de rest overleefde de tempel het min of meer. In de tempel bevinden zich een Boeddhabeeld van 90kg puur goud (gemaakt in 1907) en een marmeren Boeddhabeeld uit Myanmar.
Ounalom Klooster: Dit is het hoofdkwartier van de Patriarch van het Cambodjaanse Boeddhisme. Deze tempel zou gebouwd zijn in 1443 en omvat 44 gebouwen. De Patriarch en andere belangrijke monniken wonen hier. Deze tempel is het eerst gerestaureerd na het bewind van de Rode Khmer. Achter het hoofdgebouw is een stoepa waarvan gezegd wordt dat die een haar van de wenkbrauw van De Boeddha bevat.
We dineren in een plaatselijk restaurant.
We overnachten in het Salita Hotel 3*.
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/23-november-cambodja/
Dag 24. November 24 Phnom Penh.
Vandaag zal het hoogstwaarschijnlijk een ontnuchterende dag worden met een bezoek aan het Killing Field Museum en Toul Sleng Museum of Genocide.
The Killing Field: Of de velden des doods maar officieel Choeung EK ligt 17km ten zuiden van Phnom Pehn in een boomgaard. Hier werden de mensen uit de gevangenis van Tuol Sleng naartoe gebracht en vermoord. Om kogels te sparen sloegen de Rode Khmer kinderen tegen een boom dood. Ouderen sloegen ze dood met de achterkant van hun geweren. Anderen lieten ze gewoon doodbloeden. Minimum 17.000 mensen zijn hier vermoord tussen 1975 en 1979, Choeung EK was dan nog maar één van de vele Killing Fields in Cambodja.
In een witte toren met glazen ramen ligt het vol met schedels, gesorteerd naar kinderen, volwassenen en man of vrouw. Sommige graven zijn slechts half afgegraven en je kan de restanten an mensen en kleding nog zien liggen. Ieder jaar vindt er op 9 mei een herdenking plaats voor de slachtoffers.
Na een bezoek aan het restaurant voor de lunch staat het National Museum of Fine Arts, het monument van de onafhankelijkheid en de Centrale Markt op het programma.
National Museum of Fine Arts: Het museum bevat één van de grootste verzamelingen van Khmer kunst. Sculpturen, keramiek en bronzen objecten. Ze hebben een verzameling van meer dan 14.000 stukken uit de prehistorie, zelfs oudere en van na het rijk van de Khmer. Het gebouw werd ontworpen door de Fransman George Groslier (1887-1945) en gebouwd tussen 1917 en 1920 in de traditionele Khmerstijl. in 1920 werd het gebouw ingewijd door koning Sisowat.
Foto's: www.tangatanga.com/swinnekes/cambodja/reisfotos/24-25-november-cambodja/
Dag 25. Phnom Penh - Chau Doc.
Na het ontbijt doen we het rustig aan. We krijgen de gelegenheid om te gaan shoppen op de Central Market of de Russchische Markt.
We worden naar de pier gebracht voor een boottocht naar Vietnam - Chau Doc.
Chau Doc: Is gelegen in de Mekongdelta in de provincie An Hiang, Champa en Khmer leven er harmonieus samen. De stad is gelegen aan de Hâu River. Chau Doc ligt ongeveer 250km van Saigon. Chau Doc is bekend voor zijn fish sauce en het is een druk handelscentrum door zijn positie (grens Cambodja). De Phuoc Dien Tempel ligt in het centrum en Sam Mountain (1000m hoog) ligt +/- 7km van de stad.
Bij aankomst worden we opgewacht door nieuwe gids, inchecken hotel.
De rest sightseeing in Chau Doc.